एकशे अकरा वर्ष जुने ‘तुप’ : आहारावर बोलू काही – भाग ३

आमच्या इतर लेखांच्या अपडेट्स मिळवण्यासाठी आमच्या फेसबुकपेजला नक्की Like करा: facebook.com/InMarathi.page

===


मागील भागाची लिंक : भारतीय खाद्यसंस्कृतीतील अनन्यसाधारण ‘साखर’ : आहारावर बोलू काही – भाग २

===

खाईल तर तुपाशी…..नाही तर ऊपाशी

अशी म्हण आपल्याकडे प्रचलीत आहे.

भारतीय आहारात तुपाला किती महत्व आहे ना?? आज आपण तुपाबद्दलची माहीती जाणुन घेणार आहोत.

तुप कसे बनवावे???

ghee-marathipizza01
cdn.authoritynutrition.com

तुप हा भारतात बनवला जाणारा दुगधजन्य पदार्थ असुन तो पाश्चिमात्य खाद्य संस्कृतितील Clarified butter या संज्ञेशी बराच मिळता जुळता आहे. आपण घरातील रोजच्या वापरासाठी जे दूध घेतो ते प्रथम जाड बुडाच्या स्वच्छ भांङ्यामधे तापवावे. नंतर मंद गॅसवर किंवा खाली जाळी ठेवून पाच मिनिट उकळवावे व नंतर थंड होऊ द्यावे.


नंतर थंड दूधावरची साय चमच्याने कडेने खरडून, खालच्या थोड्या दूधासोबत (साका) एका वेगळ्या भांड्यात काढून फ्रिजमधे ठेवावी. असे सलग ३-४ दिवसाची साय साठली की, भांडे फ्रिजमधून काढून साय कोमट करावी व विरजण म्हणजे लहान चमचाभर दही घालून विरजावी. म्हणजे विरजण संस्कार झाला. दुसऱ्या दिवशी या विरजलेल्या सायीच्या दह्याला रवीने अथवा मिक्सरमधे घुसळावे व लोणी काढावे. खालचे ताक जेवणात पिणयासाठी वापरावे. (रवीने घुसळलेले असेल तर ताकही जास्त चवदार लागते) ही झाली मंथन प्रक्रिया!

शेवटी मंथन करून काढलेले लोणी १०-१५ वेळा स्वच्छ पाण्याने धुवावे व जाड बुडाच्या भांड्यात कढायला तापत ठेवावे. सुरवातीला दूधासारखे वर येते तेव्हा गॅस बारीक ठेवावा व चमच्याने ढवळत रहावे. नंतर काही वेळाने ढवळायची गरज रहात नाही. तुप उकळत रहाते. फक्त लक्ष ठेवायचे. कडेने तांबूस दिसायला लागले व उकळताना येणारा कडकड असा आवाज थांबला, उकळी कमी झाली की तुप कढले, तयार झाले समजावे. गॅस बंद करावा व त्यामधे विड्याचे पान हाताने चुरगळून टाकावे व तूप थंड होऊ द्यावे.

आता असे थंड झालेले खमंग वासाचे “घरगुती साजुक तूप” गाळून स्वच्छ काचेच्या बाटलीमधे भरून ठेवावे व दररोजच्या जेवणात थोडे -थोडे खावे.

ghee-marathipizza02
kannada.boldsky.com

सर्वप्रथम आपण आधुनिक शास्त्राच्या दृष्टीने तुपाचा विचार करू.

तुपाचे पोषकांश
• Energy – 112kcal
• स्निग्धांश(fats) – 12.7gm
• monosaturated fat – 3.6gm
• Poly saturated fat – 0.4739gm
• प्रथिने – 0.4gm
• Vit E – 15.7 mg
• Vit A  -0.4gm
• Cholesterol – 256mg

आता आपण ऐकेक घटकाची ऊपयुक्तता पाहू.

तुपातीलmonosaturated fat हे poysaturated fat पेक्षा अधिक असते. जे ldl ची(badcholesterol) निर्मीती कमी करून हृदय व धमन्या संबंधीत व्याधींची शक्यता कमी करते. Vit. E चे प्रमाण अधिक असुन ते anti aging आहे. तसेच कर्करोग, स्मृतीभ्रंश, हृदयरोग या व्याधी पासुन बचाव करते. Vit. A हे सर्व नेत्र रोगांवर हितकर असुन रोगप्रतिकार क्षमता वाढवते. तुपामधील cholesterol हे बहुतांशी HDL (Good cholesterol) असते. जे LDL व ईतर स्निग्धांशाचे यकृतातील पचन सुखकर करते. तुपामध्ये Vit. K आढळते, जे हाडांना मजबुत करते व रक्त साकाळण्याच्या प्रक्रीयेत मदत करते. तुपाचा smoke point (जेथे अणुंचे विघटन होण्यास सुरूवात होते) हा सर्वात अधिक आहे (250celcius) त्यामुळे ईतर सर्व तेलांपेक्षा (coconut oil सोडून) ते आरोग्यदायक आहे. तुप हा एकमेव दुग्धजन्य पदार्थ आहे ज्यात lactose व caesine हे allargy करणारे दोन्ही घटक नसतात. तुपामध्ये buteric acid हा अत्यंत महत्वाचा घटक आढळतो. हेएक Short chain fatty acid आहे. आपण जेव्हा fiber खातो तेव्हा पचन होवुन शरीरात buteric acid ची निर्मीती होते. तेआतड्याची पुर्ण शुद्धी करून मल
बाहेर टाकण्यास मदत करते.त सेचशरीरातील चरबी जाळण्याचे ही कार्य Buteric acid करते. असा शरीरा द्वारे निर्माण होणारा उपयुक्त घटक तुपामुळे आयताच मिळतो.

तुपातील दुसरा महत्वाचा घटक म्हणजे – Conjugated linolic acid! हे शरीराचे lean body mass वाढवून fitness वाढवते. तसेच स्तना संबंधीत कर्करोगांची शक्यता कमी करते.

ghee-marathipizza03
nandlal.files.wordpress.com

आता आयुर्वेदाचे मत बघुया.

आयुर्वदकालीन, चार्वाकांचा सिद्धांत फार प्रसिद्ध आहे.

ऋणंकृत्वाघृतंपिबेत। – (शब्दशः अर्थ – कर्ज काढावे पण तुप प्यावे)

अर्थातच त्याचा संबंधीत अर्थ वेगळा आहे. मात्र तुपाचे आहारातील अनन्यसाधारण स्थान ईथे समजते.

आयुर्वेदानुसार,तुप हे सत्वगुण प्रधान असुन ते 8 प्रकारचे असते. मात्र गोघृतवस्तन दुग्धघृत सर्वात औषधी सांगीतले आहे.

• तुप हे 4 महा स्नेहांपैकी एकअसुन स्नेहन (internal cleansing) हे त्याचे महत्वाचे कार्य सांगीतले आहे.

• रसायन चिकित्सेतही (Anti aging) तुप ऊपयुक्त आहे.

• तुप बुद्धीवर्धक सांगीतले आहे.

• पचनसंस्थेचे विकार, बद्धकोष्ठता,आंत्रविद्रधी (deodinal ulcer) यामध्ये तुप ऊपयुक्त ठरते.

• नेत्ररोगांमध्येही तुप ऊत्तम सांगीतले आहे.

• तसेच अस्थी संधी रोगांमध्येही वापरण्यास सांगीतले आहे.


• स्मृती,अग्नी (जाठराग्नी), शुक्र (वीर्य),ओजयांचे वर्धन करणारे आहे.

• तसेच पित्त व वातविकारांचे शमन करून कफाचे वर्धन करणारे सांगीतले आहे.

• मद,अपस्मार,उन्मादया मानसिक व्याधींमध्ये तुप ऊपयुक्त ठरते.

• योनी(female genital tract),शीर(डोके),कान यातील वेदना जुने तुप वापरल्यास थांबतात.

• एकशे अकरा वर्ष जुने तुप असल्यास त्याला “कुंभसर्पी” म्हणतात. हे तुप आंधळेपणा, योनी शुल यास ऊपयुक्त आहे.

• एकशे अकरा वर्षापुर्वीचे तुप हे “महाघृत” म्हणुन ओळखले जाते. वात विकारांमध्ये हे ऊपयुक्त ठरते.ते तिमीर (काचबिंदू) या व्याधीत ऊपयुक्त ठरते.

दोन्ही शास्त्रांचा विचार करता शुद्ध देशी तुप हे आरोग्यासाठी अत्यंत लाभदायक आहे. तेव्हाआहारात तुप अवश्य समाविष्ट करावे.


InMarathi.com वर विविध लेखकांनी व्यक्त केलेले विचार ही त्यांची वैयक्तिक मतं असतात. InMarathi.com त्या मतांशी सहमत असेलच असे नाही. । आमच्या लेखांच्या अपडेट्स मिळवण्यासाठी आमच्या फेसबुकपेजला नक्की Like करा: facebook.com/InMarathi.page




One thought on “एकशे अकरा वर्ष जुने ‘तुप’ : आहारावर बोलू काही – भाग ३

Leave a Reply

Your email address will not be published. Required fields are marked *

error: चोरी करणं हे अनैतिक आहे. असं कृत्य का करताय?