ह्या कॉलेज कुमारीने चोरून चालवलेल्या रेडिओमुळे भारतीय स्वातंत्र्य साध्य करणं शक्य झालं..

आमच्या लेखांच्या अपडेट्स मिळवण्यासाठी आमच्या फेसबुक पेजला नक्की Like करा : facebook.com/InMarathi.page

===

भारतीय स्वातंत्र्यसंग्राम म्हणजे गुलामीतून मुक्त होऊन आपले स्वातंत्र्य अस्तित्व असल्याची जाण भारतीय समाजाला करून देणारा धगधगता यज्ञकुंड. या यज्ञकुंडात हजारो स्वातंत्र्यसैनिकांनी आपल्या प्राणाची आहुती दिली आणि भारताला स्वातंत्र्य मिळवून दिले. स्मरणात ठेवायलाच हवेत असे हे सैनिक .

पण काही लोक असे होते ज्यांनी या समरात खारीचा वाटा उचलला, आणि त्यांची योग्य दखल आपण घेतली नाही. आज आपण अशाच एका महिलेची कथा जाणून घेणार आहोत..

 

Indian-Independence-inmarathi
wishesh.com

ज्यांनी हे आपल्याला मिळवून दिले ते स्वातंत्र्य सेनानी आठवले तर पटापट नावं सांगता येतील. मंगल पांडे, झाशीची राणी लक्ष्मीबाईं पासून ते भगतसिंग, राजगुरू, सुखदेव, लो. टिळक, सावरकर, सुभाषचंद्र बोस, चापेकर बंधू, वल्लभभाई पटेल, चंद्रशेखर आझाद, खुदिराम बोस, सरोजिनी नायडू, महात्मा गांधींपर्यंत.


ह्यांना सोबत देणारेही अनेक जण होते. जसे रामसेतू बांधताना खारीने आपला वाटा उचलला होता त्या प्रमाणे स्वातंत्र्य संग्रामात खारीचा वाटा उचलणारे अनेक जण होते. काही पडद्यामागे राहिले पण तरीही त्यांचे कार्य मोलाचेच होते.

काही जणांच्या छोटया छोट्या परन्तु अत्यंत महत्त्वाच्या कामगिरीने लढ्यात मदत तर झालीच पण बरेच बदलही घडून आले.

त्यातीलच एक होती, शिक्षण घेता घेता सुद्धा आपण इंग्रजांविरुद्ध भारतवासीयांना कोणती मदत करू असाच विचार करणारी, कॉलेज कुमारी.

 

usha mehta-inmarathi
pinterest.com

तिचे नाव उषा मेहता. २५ मार्च १९२० साली गुजरातच्या सुरतेत तिचा जन्म झाला. लहानपणापासूनच गांधीवादी विचारधारेला मानणारी उषा ‘सायमन परत जा’ असे अवघ्या आठव्या वर्षीच म्हणाली होती. तिने गांधीजींच्या शिबिरात राहून बऱ्याच गोष्टी शिकल्या होत्या.

चरख्या वरून सूत कातण्या पासून ते ‘साधी राहणी उच्च विचारसरणी’ पर्यंत.

तिचे वडील इंग्रजांच्या दफ्तरी म्हणजे कोर्टात जज होते. त्यामुळे तिला सरळ सरळ स्वातंत्र्य लढ्यात भाग घेता येत नव्हता.

१९३० साली जेव्हा तिचे वडील इंग्रजांच्या नोकरीतून निवृत्त झाले आणि सगळे कुटुंब घेऊन ते मुंबईत स्थलांतरित झाले. तेव्हा पासून मात्र उषाला स्वातंत्र्य लढ्यात भाग घेण्यास कोणतीच आडकाठी राहिली नाही.

===

हे पण वाचा:

या पाच पत्रकारांनी आपल्या लेखणीने स्वातंत्र्यसंग्रामात ब्रिटीश सरकारच्या नाकी नऊ आणले होते!

भारतीय स्वातंत्र्य लढ्याबद्दल आणि स्वातंत्र्य सेनानींबद्दल माहित नसलेल्या १० गोष्टी!

===

तिने ‘खबरी’ बनण्याच्या कामास सुरुवात केली. महत्वाच्या बातम्या पोचवणे, ब्रिटिशांनी तुरुंगात डांबलेल्या कार्यकर्त्यांना भेटणे, निरोप पोहचवणे ही कामे ती आनंदाने करत असे. तिला ह्यातूनही स्वातंत्र्य लढ्यात सहभागी असल्याचे समाधान मिळत असे.

हे सगळं करत असतानाच तिने तिचं शिक्षण चालूच ठेवलं. १९३९ च्या सुमारास पदवी शिक्षण पुर्ण करून तिने ‘लॉ’ चा अभ्यासही सुरू केला.

तिथून पुढे पुढे भारतात फारच अस्वस्थता चालू झाली. एक मुख्य कारण असे की दुसऱ्या महायुद्धात इंग्रजांनी भारतीय सैनिकांनाही लढण्यास भरीस पाडले. ह्यामुळे सैन्यात आणि भारतीयांच्यात नाराजीचे वारे जोरातच वाहू लागले.

 

usha mehta-inmarathi01
alchetron.com

दुसऱ्या महायुध्दाशी भारतीयांचा काहीही संबंध नसताना लढावे लागणारच असे दिसू लागल्याने त्या काळच्या काँग्रेस ने ‘संपूर्ण स्वराज्य चळवळ’ हाती घेतली. तशी इंग्रजांकडे मागणी ही केली.

ह्यासाठी ‘Quit India movement’ ची मुहूर्तमेढ ९ ऑगस्ट १९४२ रोजी रोवली गेली. त्यावेळी आपले शिक्षण मध्यात थांबवून उषा देखील १५ एक दिवस भूमिगत झाली. तिचा काहीही ठावठिकाणा नव्हता. पण ती लढ्यातील कार्यकर्त्यांच्या संपर्कात राहिली. अशातच इंग्रजांनी ही चळवळ चांगलीच दाबून टाकली. कित्येक जण तुरुंगात गेले.

पण उषा स्वस्थ बसली नाही तिने गुपचूप काही साथीदारांसह एक सिक्रेट रेडिओ स्टेशन चालू केले. नानका मोटवानी, विठ्ठलभाई झवेरी, चंद्रकांत झवेरी, बाबूभाई ठक्कर ह्या सगळ्यांनी तिला स्टेशन चालू करण्यात मदत केली.

ह्यावरून महात्मा गांधींचे संदेश पोचवणे, अत्च्युत राव पटवर्धन, राम मनोहर लोहिया, पुरुषोत्तम त्रीकमदास ह्याची भाषणे ऐकवणे आणि देशभक्तीपर गाण्यांनी भारतीयांना इंग्रजांविरुद्ध जागे करणे असे मोलाचे काम तिने सुरू केले.

त्या काळात इंग्रजांनी स्थानिक भाषेतील वृत्तपत्रे पुर्ण बंद पडली असताना हे सिक्रेट रेडिओ स्टेशन सगळ्यांसाठी एक नवीन आशेचा किरणच होते जणू..!

 

usha mehta-inmarathi02
edition.cnn.com

व्यापारी, सूतगिरणी मालक आणि इतर श्रीमंत लोकांकडून ह्या रेडिओ स्टेशनला देणग्या येत राहिल्या. तरीही इंग्रजांच्या हाती पडून पकडले जाऊ नये म्हणून उषा आणि तिच्या साथीदारांनी पुरेपूर काळजी घेतली होती. सतत एकाच स्थानावरून ते काहीही प्रक्षेपित करत नसत. एकच फ्रिक्वेन्सी सुद्धा वापरत नसत.

सगळी सामग्री घेऊन जवळ जवळ रोजच ते स्थलांतर करून संदेश प्रक्षेपित करत असत. जेणे करून इंग्रजांना त्यांना पकडणे सोप्पे नसेल.

पण तरीही त्यांच्यातीलच एका ‘कमजोर कडीने’ धोका दिला. एक तंत्रज्ञाने सगळी खबर इंग्रजांना पोस्त केली.

इंग्रज ह्या स्टेशनच्या शोधात होतेच. त्यांना कधी पासून ह्या सगळ्यांना पकडून शिक्षा द्यायची होतीच आणि ते शक्यही झालेच. रेडिओ स्टेशन चालवणाऱ्या उषाला आणि तिच्या साथीदारांना अटक झाली.

===

हे पण वाचा:

पाकिस्तानची ऑफर धुडकावून भारतीय सैन्यात आलेले भारताचे पहिले मुस्लीम एअर चीफ मार्शल

भारतीय वायुसेनेचे जनक ‘एयर मार्शल सुब्रतो मुखर्जी’ यांचा अज्ञात जीवनप्रवास!

===

इतक्या महत्वाच्या, देश हिताच्या कामात, आपल्याच एका साथीदाराने दगा केल्याचे तिला अतोनात दुःख झाले. पण तरीही ‘भारतीय स्वातंत्र्य लढ्यासाठी तुरुंगात जावे लागणे सुद्धा एक सुवर्ण क्षणच आहे’ असेच ती म्हणाली. तुरुंगात भले तिची तब्येत खुपच ढासळली पण तिला स्वतःच्या कर्तृत्वाचा अभिमान होता. तिने इंग्रजांना कसलीच माहिती पुरवली नाही.

 

usha mehta-inmarathi03
owlcation.com

४ वर्ष तुरुंगवासानंतर तिला १९४६ ला सोडून देण्यात आले. पण तिची प्रकृती खूपच खालावल्याने तिला १९४७ च्या स्वतंत्रता दिवसाच्या जल्लोषात सामील होता आले नाही.

स्वातंत्र्योत्तर काळात उषा जी मेहतांनी आपले उर्वरित शिक्षण पूर्ण केले. खूप पुस्तके लिहिली. त्या शिक्षिका ही होत्या. कालांतराने निवृत्त झाल्या.

त्यांना भारत सरकारने पद्मविभूषण पुरस्काराने सन्मानीतही केले.

११ ऑगस्ट २००० साली त्यांचे निधन झाले. पण तो पर्यंत देशाच्या ढासळत्या राजकारणावर त्यांनी टीका केली. भ्रष्टाचार आणि हिंसाचार बघून त्या व्यथित होत असत. ज्या महत्प्रयासाने स्वातंत्र्य मिळवलं गेलं ते त्यांनी पाहिलं होतं. त्यामागच्या जीवनदानाचे मोल त्या जाणत होत्या.

पण आत्ताची भारतातील परिस्थिती पाहून त्यांना कायम वाटत राहिले की, ‘ह्याच साठी का केला होता इतका अट्टाहास?’

===

आमचे इतर लेख वाचण्यासाठी क्लिक करा: InMarathi.com तसेच, आमच्या लेखांच्या अपडेट्स मिळवण्यासाठी आमच्या फेसबुक पेजला नक्की Like करा: facebook.com/InMarathi.page । Copyright © InMarathi.com | All rights reserved.

Leave a Reply

Your email address will not be published. Required fields are marked *